Giao cảm

Mình gặp nhau thì hãy cứ vui,

Cuộc đời như gió thoảng mây trôi,

Lợi danh như cuốn mây chìm nổi,

Chỉ có tình thương để lại đời.

Chẳng thử như hương toả khói nồng

Một lần bừng sáng rạng trời đông

Rồi mai xanh cỏ đà chẳng tiếc

Cũng đã ngát hương tỏ cõi lòng.

Học cách có mặt cho nhau, có mặt trọn vẹn cho người khác, tự thân nó là sự thực tập chánh niệm. Khi có mặt trọn vẹn, chúng ta phát triển được tình thương, từ bi đối với bản thân và người khác, hiểu được sự kết nối sâu sắc hơn giữa ta với người khác. Món quà lớn nhất mà bất cứ ai trong chúng ta cũng có thể hiến tặng cho người khác là sự thực tập chánh niệm của chính mình. Thông qua việc phát triển khả năng an trú trong giây phút hiện tại, sự thực tập chánh niệm giúp ta hoàn toàn có mặt cho bản thân và cho người khác, một sự có mặt tỉnh thức. Đó là nền tảng cho những mối liên hệ của chúng ta.

Thương yêu là khả năng chăm sóc, bảo hộ và nuôi dưỡng. Nếu không có khả năng chế tác những nguồn năng lượng này cho chính bản thân thì rất khó để chăm sóc người khác. Chúng ta phải học cách thương yêu chính mình, hoàn toàn có mặt bình an cho tự thân. Cho nên, chánh niệm luôn luôn bắt đầu với tự thân (dù là giáo viên hay học sinh). Nếu chúng ta thực tập được như vậy thì mỗi nụ cười, mỗi hơi thở ý thức đều đóng góp để tạo nên một cộng đồng vững chãi, tĩnh lặng, biết chăm sóc cho nhau.

Để yêu thương trọn vẹn ta phải hiểu được người kia. Chỉ quan sát thôi thì không đủ để thấy được người kia như chính họ và hiểu được nỗi khổ đau của họ. Chúng ta phải trở thành một với đối tượng quán chiếu, nhận diện những khổ đau về sinh lý và tâm lý của họ. Chúng ta phải tiếp xúc với hình hài, cảm thọ và tâm hành của họ. Chúng ta hiểu rằng khổ đau của họ và khổ đau của ta không tách rời nhau. Từ bi theo nghĩa đen là “đau nỗi đau của người khác” hay “đau với người khác”, đó là khả năng của con người, hiểu thấu được nỗi khổ đau của đối phương và có động lực muốn giúp đối phương bớt khổ. Khi lắng nghe đối phương sâu sắc và tiếp xúc được với khổ đau của họ thì từ bi trong ta sẽ phát khởi.

Nếu chúng ta biết sử dụng lời nói ái ngữ, có khả năng nói lời thương yêu và từ bi với đối phương, thì đối phương sẽ mở trái tim ra và kể cho ta nghe về những khó khăn và khổ đau của họ. Nếu biết lắng nghe bằng tâm từ bi, ta có khả năng khôi phục lại truyền thông, mang lại sự hòa giải và trị liệu. Trong trường hợp mình là giáo viên thì mình có thể thực tập với những người trong gia đình trước. Khi đã thành công với những người trong gia đình, chúng ta có thể mang sự thực tập này vào trường học. Bằng sự thực tập này ta có thể khôi phục truyền thông với đồng nghiệp và hòa giải với họ.

Để lắng nghe sâu, chúng ta phải duy trì từ bi trong trái tim ta. Nhờ có từ bi bảo hộ nên ta có thể lắng nghe mà không ngắt lời đối phương. Khi kể cho ta nghe đối phương có thể giận dữ hoặc nói lời cay đắng. Những gì người khác nói có thể đầy tri giác sai lầm và rất khó nghe. Những gì ta nghe có thể tưới tẩm những hạt giống giận dữ, bực bội trong ta, làm cho ta mất khả năng lắng nghe. Nhưng nếu ta đưa sự chú tâm về với hơi thở chánh niệm, buông bỏ những phản ứng và duy trì từ bi trong ta thì ta được bảo hộ. Thở vào thở ra, ta tự nhắc nhở rằng, ta đang lắng nghe đối phương chỉ với một mục đích duy nhất là giúp đối phương vơi bớt khổ đau và làm cho trái tim họ nhẹ nhõm. Cho dù đối phương có nói sai đi nữa ta cũng không ngắt lời người ấy, không chỉnh người ấy, bởi vì nếu làm như vậy thì ta biến buổi thực tập này thành buổi tranh cãi, và như thế là ta làm hư buổi lắng nghe. Vài ngày sau ta có thể cho người đó một số thông tin giúp người đó phá đi tri giác sai lầm của họ, nhưng không phải ngay bây giờ. Bây giờ chỉ để lắng nghe thôi. Nếu chúng ta thở vào thở ra và duy trì ý thức sáng tỏ ấy, thì ta được bảo hộ bởi lòng từ bi và ta có khả năng lắng nghe sâu mà không phán xét hay phản ứng. Điều này mang lại sự trị liệu rất lớn cho đối phương. Đối phương có thể là vợ hay chồng, là cha hay mẹ, hoặc là người trong gia đình cùng sống chung với ta. Khi phục hồi lại sự truyền thông và hòa giải được với người ấy, chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn. Chúng ta sẽ mang sự thực tập này vào trường học. Sự thực tập lắng nghe sâu có khả năng chuyển hóa mối liên hệ của chúng ta, ở nhà cũng như ở cơ quan làm việc.

Sinh viên học sinh trong thời đại này khổ đau rất nhiều, và vì các em khổ đau nên giáo viên cũng khổ đau. Một số em do gia đình đổ vỡ, không ai hiểu được các em hoặc lắng nghe các em. Khi các em khổ đau chúng ta cũng khổ đau, và chúng ta mất rất nhiều năng lượng. Với kinh nghiệm thực tập chánh niệm, giáo viên có thể nhận ra ngay những khổ đau trong lòng các em.

Có thể có những em nhỏ mà ta rất khó tiếp xúc để giúp đỡ như những em có nhiều bạo động, sợ hãi và giận dữ. Chúng ta biết rằng các em không biết cách xử lý những năng lượng này. Nhờ thực tập phương pháp lắng nghe sâu, các thầy cô giáo hiểu được những em này xuất thân từ những gia đình khó khăn. Nếu gia đình mà bố mẹ hạnh phúc, thương yêu nhau thì em sẽ không như vậy. Em ấy là nạn nhân của khổ đau do ba mẹ trao truyền lại. Ý thức được điều đó, khi gặp một em cứng đầu, bạo động và giận dữ, ta không còn giận em đó nữa. Ta biết rằng những em như thế là nạn nhân của môi trường, hoàn cảnh và của những gì ba mẹ trao truyền lại. Như vậy, thầy cô giáo cảm thấy lòng từ bi phát khởi trong trái tim mình khi nhìn em này. Người giáo viên đó không khổ đau vì giận dữ. Thay vì trừng phạt em thì yếu tố hiểu biết và thương yêu phát khởi trong lòng, chúng ta muốn làm một điều gì đó để giúp em bớt khổ. Vì thầy cô giáo có khả năng hiểu được khổ đau của chính mình và chế tác năng lượng từ bi cho chính mình, nên các vị ấy cũng có khả năng thấy được khổ đau trong lòng người khác và có khả năng chế tác hiểu biết, thương yêu cho người đó.

Hãy tưởng tượng thầy cô giáo và học sinh ngồi lại nói chuyện với nhau về những niềm hạnh phúc mà họ đã có, về những khổ đau mà họ đã đi qua. Chúng ta cần lắng nghe để hiểu nhau. Khi đã hiểu nhau chúng ta sẽ không đổ lỗi cho nhau, hoặc không gây khó khăn cho nhau nữa. Chúng ta sẽ cùng đi với nhau trên con đường giảng dạy và học tập dễ dàng, nhanh chóng hơn. Giáo viên có thể nói với học sinh: “Thầy biết là em đang khổ đau. Có thể là em đang có khó khăn trong gia đình. Sở dĩ em không có nhiều tiến bộ trong học tập là do những khó khăn này. Vì vậy em hãy nói cho thầy nghe đi.” v.v… Cả lớp có thể ngồi lắng nghe em bằng tâm từ bi. Cùng lắng nghe chung với nhau sẽ giúp học sinh chuyển hoá, bởi vì những em học sinh khác cũng có thể có những nỗi khổ, niềm đau tương tự. Nếu thấy em học sinh nào khổ đau, buồn bã và không thật sự có mặt thì ta nên nói chuyện với em, hỏi xem có chuyện gì xảy ra với em không. Có thể em nói: “Mẹ em đã nhập viện sáng nay và em không biết là mẹ em có thể sống được hay không.” Làm thế nào để em có thể học được cách xử lý cảm thọ này? Mình không thể áp đặt ý muốn của mình lên em được, vì vậy giáo viên phải nói chuyện với cả lớp: “Chúng ta có một bạn học sinh có mẹ đang nhập viện và bạn ấy lo lắng vô cùng. Cả lớp chúng ta hãy thực tập hơi thở chánh niệm chung với nhau. Chúng ta sẽ gửi năng lượng chánh niệm và từ bi cho mẹ bạn.” Sử dụng năng lượng chánh niệm tập thể được chế tác từ sự thực tập hơi thở của giáo viên và học sinh, ta giúp em vơi đi nỗi khổ đau lo lắng để em có thể theo dõi bài học. Đây là điều mà giáo viên có thể làm cho học sinh. Lắng nghe nhau, hiểu được khổ đau của nhau để cùng nhau làm lắng dịu cảm thọ và cảm xúc. Như vậy chúng ta sẽ làm lớn lên sự hiểu biết, cảm thông nơi nhau và chúng ta không còn gây khổ đau cho nhau nữa.

Khi các em vượt qua được khó khăn của chính mình, hiểu được khổ đau của ba mẹ, các em có thể giúp đỡ ba mẹ. Chúng ta đã tổ chức những khóa tu chánh niệm cho những người trẻ ở châu Âu, Nam Mỹ và châu Á, ở đây nhiều người trẻ có kinh nghiệm chuyển hóa và trị liệu. Sau đó khi về nhà, các em có khả năng khôi phục lại truyền thông với ba mẹ. Nhiều em trong số đó đã mời ba mẹ cùng thực tập với các em. Giáo viên cũng có thể làm như vậy. Chúng ta có khả năng giúp học sinh bớt khổ và giúp các em hiểu được cách làm thế nào để bớt khổ đau. Sau đó về nhà các em cũng có thể giúp cho ba mẹ các em bớt khổ.

Chúng ta nên tổ chức những buổi để giáo viên và học sinh ngồi lại lắng nghe nhau. Sự truyền thông sẽ trở nên tốt đẹp, công việc giảng dạy và học tập sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Sử dụng lời nói ái ngữ và mời người kia nói ra để họ vơi bớt khổ đau là một trong những điều tốt đẹp nhất mà giáo viên có thể học hỏi. Những gì các em không nhận được từ ba mẹ, các em sẽ nhận được từ thầy cô giáo của mình. Bằng sự thực tập này giáo viên biến lớp học thành một gia đình đích thực, trong đó có sự truyền thông và thương yêu nhau.